Siapa sangka secawan teh yang kita minum setiap hari sebenarnya mengandungi berbilion zarah plastik halus. Penyelidik dari McGill University di Kanada menguji uncang teh plastik jenis jejaring halus yang nampak macam premium. Hasilnya mengejutkan kerana satu uncang yang direndam dalam air panas melepaskan sehingga 11.6 bilion zarah mikroplastik dan 3.1 bilion nanoplastik.

Jumlah ini sangat besar kerana ia berlaku hanya daripada satu uncang teh. Mikroplastik ialah partikel yang terlalu kecil untuk dilihat dengan mata kasar tetapi cukup banyak untuk memberi kesan kesihatan jangka panjang. Nanoplastik pula lebih halus dan boleh menembusi tisu serta organ tubuh.

Mekanismenya mudah difahami. Suhu panas menyebabkan struktur molekul plastik menjadi lembut. Apabila direndam, plastik mula pecah dan menghasilkan zarah yang bercampur dengan air teh.

Kajian tersebut meneliti empat jenis bahan uncang. PET atau Polyethylene Terephthalate melepaskan zarah paling banyak. Nylon pula mengeluarkan nanoplastik yang berpotensi menembusi sel. Polypropylene sering ditemui pada uncang teh piramid. Sementara itu, campuran selulosa yang dilabel sebagai boleh terurai masih mengandungi bahan plastik tambahan.

Jenis uncang piramid yang kelihatan premium dan moden ternyata paling tinggi risikonya. Walaupun harganya lebih mahal dan kelihatan menarik, kesan sampingannya lebih membimbangkan. Ironinya, semakin cantik pembungkusannya semakin tinggi pula jumlah mikroplastik yang kita telan.

Berbeza dengan kuali Teflon yang hanya melepaskan partikel selepas calar, uncang teh plastik melepaskannya secara automatik setiap kali terkena air panas. Inilah yang menjadikannya lebih berbahaya. Ia tidak memerlukan kerosakan fizikal untuk melepaskan partikel berbahaya itu.

Dalam konteks kita hari ini, ramai yang tertarik kepada uncang piramid kerana dianggap lebih moden. Namun realitinya, ia menyumbang kepada pendedahan mikroplastik yang lebih tinggi. Kajian ini memberi amaran jelas bahawa kecantikan luar tidak semestinya selamat di dalam.

Pendedahan kepada mikroplastik tidak berhenti pada teh sahaja. Kajian terkini mendapati 77 peratus sampel darah manusia mengandungi zarah plastik. Ini bermakna partikel tersebut sudah masuk ke dalam sistem peredaran darah manusia.

Lebih menggerunkan, penyelidik di University of New Mexico mengesan nanoplastik dalam otak. Halangan darah-otak yang sepatutnya melindungi organ paling penting manusia ternyata ditembusi oleh partikel halus ini. Zarah tersebut berpotensi mengganggu fungsi neuron dan menjejaskan ingatan.

Penemuan di China Medical University pula mendapati kepekatan mikroplastik dalam testis lelaki tiga kali ganda lebih tinggi berbanding organ lain. Kesan langsungnya ialah penurunan kualiti sperma yang sudah terbukti dalam data global sejak lima dekad lalu.

Plasenta wanita mengandung juga tidak terkecuali. Zarah plastik dikesan berpindah dari tubuh ibu ke bayi dalam kandungan. Ini bermakna generasi akan datang sudah terdedah kepada bahan kimia kekal sebelum sempat dilahirkan.

Badan manusia memang ada kebolehan menyesuaikan diri dengan bahan asing. Namun penyesuaian terhadap plastik tidak sama seperti penyesuaian terhadap suhu atau altitud. Plastik tidak dapat diuraikan sepenuhnya lalu ia terkumpul di dalam organ.

Kesan jangka pendek mungkin tidak kelihatan. Tetapi dalam jangka panjang, ia membawa risiko kepada hormon, kesuburan, keradangan kronik dan penuaan sel. Semua ini berkait rapat dengan penyakit kronik seperti kanser, jantung dan gangguan autoimun.

Mikroplastik juga dikaitkan dengan gangguan hormon kerana mengandungi “endocrine disruptors”. Bahan ini boleh menjejaskan keseimbangan hormon reproduktif. Tidak hairanlah kadar kesuburan global semakin merosot dari tahun ke tahun.

Keradangan kronik tahap rendah pula menjadi faktor risiko kepada pelbagai penyakit moden. Walaupun badan menyesuaikan diri, sistem imun tetap berfungsi dalam keadaan tertekan. Lama-kelamaan ia melemahkan pertahanan tubuh.

Kajian dari Eropah juga memberi amaran tentang tekanan oksidatif sel akibat partikel plastik. Mitokondria yang menjadi pusat tenaga sel terjejas lalu mempercepatkan proses penuaan. Keadaan ini tidak memberi kesan serta-merta tetapi menjejaskan kualiti hidup apabila usia meningkat.

Ironinya, ramai orang memberi tumpuan kepada isu lain seperti vaksin sedangkan mikroplastik lebih dekat dengan kehidupan harian. Ia hadir dalam makanan, air minuman dan bahkan udara yang kita hirup. Ancaman sebenar kadangkala datang daripada perkara kecil di hadapan mata kita sendiri.

Tidak semua uncang teh mempunyai risiko yang sama. Uncang kertas tradisional diperbuat daripada serat tumbuhan seperti abaka dan pulpa kayu. Ia lebih selamat kerana tiada lapisan plastik yang akan mencair ketika direndam dalam air panas.

Walau begitu, ada juga uncang kertas yang dijahit dengan polimer nipis untuk tujuan kedap haba. Sesetengah pengeluar menggantikannya dengan PLA iaitu bioplastik daripada tumbuhan. Walaupun lebih baik daripada plastik fosil, PLA hanya terurai di fasiliti kompos industri, bukan dalam tong kompos rumah.

Alternatif terbaik ialah menggunakan teh daun kering atau teh serbuk dan menyeduhnya dalam teko, seperti cara tradisional. Jika mahu menggunakan uncang, pilihlah yang dibuat daripada serat tumbuhan tanpa lapisan plastik. Semak label dengan teliti kerana istilah “plastic-free” kadangkala hanya bermaksud bebas plastik fosil sedangkan masih ada bioplastik.

Sebagai langkah tambahan, kurangkan pendedahan kepada plastik dalam kehidupan seharian. Elakkan botol sekali pakai, gunakan keluli tahan karat atau kaca untuk menyimpan makanan dan pilih peralatan memasak yang selamat. Semua ini mengurangkan beban mikroplastik dalam tubuh.

Sains masih belum mengetahui kesan penuh mikroplastik terhadap manusia. Namun bukti terkini sudah cukup kuat untuk menunjukkan bahawa partikel ini berada dalam darah, otak, testis dan plasenta. Perkara ini bukan lagi sesuatu yang kita jangka akan berlaku kemudian hari tetapi kenyataan yang sedang kita hadapi.

Setiap pilihan kecil menentukan masa depan kesihatan kita.